GİRİŞ

Sağlık hizmetleri hakkında yapılan tanıtım ve bilgilendirmeler, kamu sağlığının korunması amacına doğrudan hizmet etmektedir. Bu nedenle, toplumun sağlık hizmetleri hakkında doğru, güvenilir ve bilimsel gerçeklere dayalı şekilde bilgilendirilmesi önem arz etmektedir. Öte yandan tanıtım ve bilgilendirme maksadını aşan, halkı aldatıcı ve yanıltıcı, talep yaratmaya yönelik ve haksız rekabet oluşturabilecek reklam faaliyetlerinin önüne geçilmesi amacıyla hukukumuzda birtakım sınırlamalar öngörülmüştür. Sağlık hizmetleri hakkında tanıtım/bilgilendirme esasları ile reklam yasakları temel olarak Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Yapılmasına Dair Yönetmelik (“Yönetmelik”) hükümlerinde düzenlenmiştir. Yönetmelik kapsamında, sağlık meslek mensupları ve sağlık hizmeti sunan kişi ve kuruluşların sağlık hizmetleriyle ilgili tanıtım ve bilgilendirmede bulunurken uyması gereken ilke ve kurallar net bir şekilde belirlenmiştir.

Uygulamada yoğun bir şekilde sağlık hizmetleri hakkında sosyal medya platformları başta olmak üzere ticari amaçlı reklamlar yapıldığı, sağlık hizmetleri sunan kişi ve kurumlara yönlendirme yapıldığı ve tıbbi işlemlere yönelik talep yaratan faaliyetlerde bulunulduğu gözlenmektedir. Bu tür uygulamalar da reklam verenler aleyhine reklam durdurma, idari para cezası gibi çeşitli yaptırımların uygulanmasına yol açmaktadır.

Bu yazı ile Yönetmelik hükümleri çerçevesinde sağlık hizmetlerinde tanıtım ve bilgilendirme faaliyetleri için öngörülen hukuki sınırlamalar ele alınacaktır. Bu kapsamda, uygulamaya ışık tutmak gayesiyle son dönemde yayınlanan Reklam Kurulu kararlarında karşılaşılan yaygın ihlallere de yer verilecektir.

1. KAPSAM

Bu Yönetmelik ile getirilen sınırlamalar aşağıdaki kişi gruplarını kapsamaktadır:

• sağlık meslek mensupları (örneğin hekim, diş hekimi, eczacı, hemşire, ebe ve optisyen ve 1219 sayılı Kanunun ek 13. maddesinde belirtilen diğer meslek mensupları),
• Sağlık Bakanlığınca verilen izin, uygunluk belgesi veya ruhsat ile faaliyette bulunan -gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait olmak kaydıyla- tüm sağlık kurum, kuruluş, müesseseleri,
• uluslararası sağlık turizmi aracı kuruluşları,
• sağlık hizmet sunumu alanında yetkisi, izni ya da ruhsatı bulunmayan kişi, kurum ve kuruluşlar.

Buna göre yukarıda anılan kişi ve kuruluşlar, sağlık hizmetlerine dair tanıtım ve bilgilendirme yaparken bu Yönetmelikte belirtilen kurallara uygun hareket etmekle yükümlüdür.

2. TANITIM VE BİLGİLENDİRME FAALİYETLERİ

Yönetmelik hükümlerine göre, sağlık hizmetleriyle ilgili tanıtım ve bilgilendirme faaliyeti yapılabilir. Ancak bu tanıtım ve bilgilendirme faaliyetinin Yönetmelikte belirtilen yasal çerçevede yapılması gerekmektedir.

Bu kapsamda:

• Özel sağlık tesisleri; hasta kabul ve tedavi edilen uzmanlık dalları, adres ve iletişim bilgileri ile hizmet verilen sağlık alanıyla ilgili sağlığı koruyucu ve geliştirici nitelikteki bilgileri içeren,
• Hekimler; mesleki ve akademik unvanı ile ana dal ve yan dal uzmanlıklarını, muayene gün ve saatlerini, hasta kabul edilen zaman ve yer bilgisini ve sunmaya yetkili oldukları sağlık hizmetiyle ilgili sağlığı koruyucu ve geliştirici nitelikteki bilgileri içeren

tanıtım ve bilgilendirme yapabilir. Ancak her halükârda bu tanıtım ve bilgilendirme faaliyetleri; yanıltıcı ve aldatıcı olmamalı, insan sağlığını tehlikeye düşürmemeli, talep ve haksız rekabet ortamı yaratmamalı ve reklam tanımı kapsamına girmemelidir.

3. TANITIM VE BİLGİLENDİRME YAPILIRKEN UYULMASI GEREKEN KURALLAR

Yönetmeliğin 5. maddesinde sağlık hizmetlerinin sunumunda yapılan tanıtım ve bilgilendirmede riayet edilmesi gereken kurallar belirlenmiş ve bazı reklam faaliyetleri yasaklanmıştır.

Sağlık hizmetlerinin halka sunumunda dikkat edilmesi gereken temel ilke ve kurallar aşağıdaki şekildedir:

• Sağlık hizmetleriyle ilgili tanıtım ve bilgilendirme yapılırken genel ahlak kuralları, tıbbi deontoloji ve meslek etiği kurallarına uyulması gerekmektedir.
• Yalnızca konusunda hukuken yetkili sağlık meslek mensupları tarafından bilgilendirme yapılabilecektir.
• Bilimsel terimler, araştırma sonuçları veya bilimsel yayınlardan yapılan alıntı ve istatistiki veriler gerçek sonuçlarıyla sunulmalıdır.
• İnternet sitelerindeki bilgilendirmenin son güncelleme tarihi ile internet sitesi editörüne ulaşılabilecek iletişim bilgileri açıkça belirtilmelidir.
• Sağlık hizmetleri, özendirme, çekiliş ve hediye gibi pazarlama amaçlı sunulmamalı ve bu amaca yönelik reklam, tanıtım ve bilgilendirme yapılmamalıdır.
• Sağlık hizmetleriyle ilgili örtülü veya açık reklam yapılamaz.
• Sağlık tesisleri (yani sağlık hizmeti sunulan, gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerine ait tüm sağlık kurum, kuruluş ve müesseseler); tedavi edilen uzmanlık alanları haricindeki hastaları kabul ve tedavi ettiği izlenimini uyandıracak biçimde halkı yanıltıcı, yanlış yönlendirici, kişi ve toplum sağlığını tehlikeye düşürücü, talep ve haksız rekabet ortamı yaratan tanıtım ve bilgilendirme yapamaz.
• Sağlık meslek mensupları tarafından yapılan tanıtım ve bilgilendirmelerde, doğruluğu bilimsel ve klinik olarak ispatlanmamış, kanıksanmış tıbbi metot haline gelmemiş, Sağlık Bakanlığınca tıbbi işlem olarak tanımlanıp düzenlenmemiş tıbbi ve tedavi yöntemleri hakkında açıklamalara yer verilmemeli, bu yöntemlerle hastalıkların tedavi edildiği veya tedaviye yardımcı olunduğuna dair beyanlar kullanılmamalıdır.
• Tanıtım ve bilgilendirmelerde, 1219 sayılı Kanun’da yer alan ana dal ve yan dal uzmanlığı dışında uzmanlık unvanı yazılmamalı ve kullanılmamalıdır.
• Hastaların sağlık hizmeti hakkında “teşekkür” açıklamalarını içerecek şekilde tanıtım yapılmamalıdır.
• Hastaları, sağlık mensuplarına ya da sağlık kuruluşlarına doğrudan veya dolaylı şekilde yönlendirmeye yönelik tanıtım ve bilgilendirme yapılmamalıdır.
• Tıbbi yardım hizmetleri, genel sağlık kontrolü (check-up), sağlık taraması, danışmanlık, bilgilendirme gibi nedenlere dayalı olarak aracı kuruluş, yayın ve iletişim kanalları aracılığıyla belirli bir sağlık meslek mensubuna ve sağlık kuruluşuna yönlendirme yapılamaz.
• Sunulan sağlık hizmetinin veya sağlık hizmetine konu malın diğerlerinden farklı ya da daha üstün nitelikte olduğu izlenimi yaratacak şekilde insanların güvenini kötüye kullanan ya da bilgi eksikliğini istismar eden tanıtım ve bilgilendirme yapılmamalıdır.

4. TANITIM VE BİLGİLENDİRMELERDE GÖRSEL İÇERİK KULLANIMLARI

Yönetmeliğin 7. maddesiyle, sağlık hizmetlerinin sunumunda kullanılacak görsel içeriklere dair de sınırlamalar öngörülmüştür.

Sağlık hizmetleriyle ilgili tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerinde, aşağıdaki sınırlamalara uygun olmak koşuluyla görsel içerikler kullanılabilir.

• Tanıtım ve bilgilendirmede kullanılacak video ve fotoğraflara ait ortamların, kullanılan tekniklerin gerçeğine aykırı olmaması, yanıltıcı makyaj olmaksızın görüntülenmesi gerekmektedir.
• Görsel içerikler üzerinde sonradan teknolojik değişiklik veya düzeltme uygulanamaz. Görsel içeriklerde işlem tarihi ve görselin görüntülendiği tarihin belirtilmesi zorunludur.
• Hastaların kendileri tarafından başka platformlarda paylaşım yapılmış olsa da bu Yönetmelik hükümlerine tabi kişiler tarafından görsel içeriklere dair hasta yorumları ya da teşekkür mahiyetindeki açıklamalar paylaşılamaz. Görsel içeriklere ait paylaşımların tümünün yoruma kapatılması gerekmektedir.
• Sağlık meslek mensupları ve sağlık tesisleri, sağlık hizmetleri ile ilgili yapacakları tanıtım ve bilgilendirmelerinde, tedavinin etkilerini karşılaştıran ve talep oluşturan nitelikte öncesi ve/veya sonrası görselleri kullanamaz.
• Görsel içerik paylaşımlarında; genel ahlak kurallarına aykırı, kamu sağlığı ile esenliğine tehdit oluşturan, kişi hak ve hürriyetlerini zedeleyen, hastanın özel ya da sosyal yaşamını istismar edici, toplumu endişeye sevk edici veya yanıltıcı biçimde görüntü ve ifadelere yer verilmemelidir.
• Görsel içeriklerinin kullanılabilmesi için alınan izin karşılığında hastaya herhangi bir ödeme ya da indirim yapılması, hediye verilmesi yasaktır.
• Görsel içerik paylaşımları; yazılı, görsel basın, sosyal medya platformları, internet siteleri gibi mecralarda sponsorlu olarak ya da ücret verilerek yayınlatılmamalıdır.
• Sağlık meslek mensubu veya sağlık kuruluşunun, diğer sağlık meslek mensuplarından veya sağlık kuruluşlarından daha üstün veya daha iyi olduğu izlenimini vermeye yönelik olarak bölge, yer, tıbbi cihaz, donanım, araç, gereç veya personel veya benzeri bir unsur ile ilgili görsel paylaşılamaz.

5. SAĞLIK HİZMETİ SUNUMUYLA İLGİLİ SINIRLAMALARA AYKIRI DAVRANILMASI HALİNDE ÖNGÖRÜLEN YAPTIRIMLAR

Yönetmeliğin 8. maddesinde, tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerinin, ilgili idari organlar tarafından basın ve yayın organları, internet siteleri üzerinden düzenli olarak taranacağı belirtilmiştir.

Yönetmelik m. 10 hükmü uyarınca, Yönetmelikle belirlenen ilke, kural ve yasaklara aykırı davranan hekim ve diş hekimlerine, 1219 sayılı Kanunun 27. veya 44. maddelerinde öngörülen idari para cezaları uygulanacaktır.

Yönetmeliğe aykırı hareket eden sağlık tesisleri ise önce iki kez uyarılır, bir yıl içerisinde 3 defa hukuka aykırı tanıtım ve bilgilendirme faaliyeti yapılması halinde ise üç gün boyunca ilgili tıp veya uzmanlık dalındaki birimin faaliyeti durdurulur.

Yönetmeliğe aykırı hareket eden uluslararası sağlık turizmi sağlık tesisi veya uluslararası sağlık turizmi aracı kuruluşu ise önce uyarılır. Bir yıl içerisinde ikinci defa aykırılığın tespit edilmesi halinde bir ay, üçüncü kez tespit edilmesi halinde üç ay süreyle kuruluşun ve tesisin sağlık turizmi faaliyeti durdurulur.

Son olarak değinmek gerekir ki, ilgili birimler tarafından Yönetmeliğe aykırılığı tespit edilen reklamlar ayrıca Reklam Kurulu’na ihbar edilmektedir. Yönetmeliğe aykırı şekilde yapılan reklam faaliyetleri, Reklam Kurulu tarafından da denetlenmekte ve reklam durdurma/idari para cezası gibi yaptırımlar uygulanmaktadır.

6. GÜNCEL REKLAM KURULU KARARLARI

Örnek-1

Dosya No: 2025/1576

Reklam Kurulu’nun Tespitleri: İnceleme konusu “Op. Dr. Berat ÇİĞDEM” isimli Facebook hesabının 17.07.2024 tarihli görünümünde örnek olarak, hesabın künye kısmında, “Estetik cerrahide yenilikçi teknikler ile doğal sonuçları sunuyoruz.” ifadelerine ve söz konusu hesapta yer alan paylaşımlarda ise çeşitli tedavilere ilişkin hastaların tedavi öncesi ve sonrası görsellerine yer verildiği, “beratcigdem.md” isimli Instagram hesabının 17.07.2024 ve 17.02.2025 tarihli görünümlerinde örnek olarak, hesapta yer alan paylaşımlarda ameliyathane görüntüsüne, dolgu işlemine ilişkin enjeksiyon uygulaması görüntüsüne ve bir hastanın teşekkür mesajına yer verildiği tespit edilmiştir.

Reklam Kurulu’nun Kararı: ….. tüm bu tanıtımların hekimlik mesleğini yürüten şahsın faaliyetlerine ticari bir görünüm yükleyen, tıbbi işlemlere yönelik talep yaratıcı ve dolayısıyla ilgili mevzuatta izin verilen bilgilendirme ve tanıtım faaliyetleri sınırını aşan nitelikte olduğu değerlendirilmiş olup, ilgili Kanun ve Yönetmelikleri ilgili maddelerine aykırı reklam veren Dr. Berat ÇİĞDEM hakkında, 6502 sayılı Kanun’un 63. ve 77/12. maddeleri uyarınca reklam durdurma cezası verilmesine karar verilmiştir.

Örnek 2

Dosya No: 2025/2633

Reklam Kurulu’nun tespitleri: İnceleme konusu Google isimli arama motorunun 15.10.2024 tarihli görünümünde, şahıs tarafından "ücretli sponsorlu reklam" verildiği, www.aslihanyazicioglu.com adresli internet sitesinin 03.12.2024 ve 17.10.2025 tarihli görünümlerinde, "Sizden Gelenler" başlığı altında hasta yorumuna yer verildiği, "_draslihanyazicioglu" isimli Instagram hesabının 03.12.2024 tarihli görünümünde ise ameliyathane görüntüsüne yer verildiği tespit edilmiştir.

Reklam Kurulu’nun kararı: Değerlendirme/Karar: ….. tüm bu tanıtımların hekimlik mesleğini yürüten şahsın faaliyetlerine ticari bir görünüm yükleyen, tıbbi işlemlere yönelik talep yaratıcı ve dolayısıyla ilgili mevzuatta izin verilen bilgilendirme ve tanıtım faaliyetleri sınırını aşan nitelikte olduğu değerlendirilmiş olup, dolayısıyla inceleme konusu tanıtımların; ilgili Kanun ve Yönetmelikleri ilgili maddelerine aykırı reklam veren Op. Dr. Aslıhan YAZICIOĞLU hakkında, 6502 sayılı Kanun’un 63. ve 77/12. maddeleri uyarınca 863.580-TL (Sekizyüzaltmışüçbinbeşyüzseksen Türk Lirası) idari para ve anılan reklamlara durdurma cezaları verilmesine karar verilmiştir.

Örnek- 3

Dosya No: 2025/3110

Reklam Kurulu Tespitleri: www.instagram.com adresli sosyal paylaşım sitesinde şahsa ait "dralisahan" kullanıcı isimli sayfanın 04.02.2024 tarihli görünümünde, çeşitli tıbbi işlem yöntemleriyle tedavi edilen hastaların görüntülerine ve teşekkür yorumlarına yer verildiği, bu sayfaların yorumlara açık olduğu, yine söz konusu mecrada yayımlanan tanıtımların 22.09.2025 tarihli görünümünde ise, "Dudak" ifadesiyle birlikte, tıbbi bir işlem olan "dudak dolgusu"na ait görsellere yer verildiği tespit edilmiştir.

Reklam Kurulu Kararı: Değerlendirme/Karar: …. inceleme konusu tanıtımlarda yer alan ifade ve görüntüler aracılığıyla, söz konusu sağlık kuruluşunda sunulan hizmetlere yönelik talep oluşturulduğu ve sağlık alanında çalışan söz konusu şahsın faaliyetlerine ticari bir görünüm kazandırıldığı, dolayısıyla söz konusu tanıtımların sağlık mevzuatında izin verilen bilgilendirme sınırını aşarak “reklam’’ niteliğinde olduğu değerlendirilmiş olup, ilgili Kanun ve Yönetmelikleri ilgili maddelerine aykırı reklam veren reklam veren Solaser Lazer Epilasyon ve Estetik Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. (Özel Dr. Ali Şahan Polikliniği) hakkında, 6502 sayılı Kanun’un 63. ve 77/12. maddeleri uyarınca anılan reklamlara durdurma cezası verilmesine karar verilmiştir.

SONUÇ

Sağlık meslek mensupları ile sağlık hizmeti sunan kişi ve kuruluşların, sağlık hizmetleriyle ilgili tanıtım ve bilgilendirmede bulunurken birtakım yasal sınırlamalara uyması gerekmektedir. Günümüzde ise birçok hekim ve sağlık kuruluşu tarafından özellikle sosyal medya platformlarında tanıtım ve bilgilendirme maksadını aşan, “reklam” niteliğinde paylaşımlar yapıldığı görülmektedir. Bu durum da son dönemde Reklam Kurulu tarafından birçok ihlal kararı verilmesine yol açmaktadır.

Sağlık hizmetleriyle ilgili tanıtım ve bilgilendirme yapılırken mevzuatta belirtilen kuralların ihlal edilmesi halinde, ilgili kişilere Reklam Kurulu tarafından reklam durdurma, idari para cezası gibi çeşitli yaptırımlar uygulanmaktadır. Bu nedenle, ilgililerin yasal bir yaptırımla karşılaşmamak için temel ilke ve kurallara uygun şekilde tanıtım ve bilgilendirme yapması önem arz etmektedir.

Son olarak değinmek gerekir ki, güzellik salonları tarafından yapılan reklamlarda, doktorların yapması gereken ve güzellik salonlarında yapılmasına izin verilmeyen çeşitli tıbbi tedavi yöntemlerine yer verilmemeli ve sağlık alanında faaliyet gösterildiği yönünde izlenim oluşturmamalıdır.